Badanie opublikowane pod koniec lutego 2026 r. w prestiżowym czasopiśmie Nature rzuca nowe światło na procesy starzenia się mózgu. Naukowcy udowodnili, że utrzymanie doskonałej pamięci w podeszłym wieku jest ściśle powiązane z intensywną neurogenezą. Wykazano wyraźną korelację między produkcją nowych neuronów a zachowaniem wysokich zdolności poznawczych.
Czy dorosły mózg produkuje nowe neurony?
Przez lata neurobiolodzy spierali się o to, czy ludzki mózg zachowuje zdolność do tworzenia nowych komórek nerwowych. U gryzoni proces ten jest dobrze udokumentowany – w hipokampie (strukturze kluczowej dla pamięci), a konkretnie w zakręcie zębatym, neuronalne komórki macierzyste stale dają początek nowym neuronom. Badania na modelach mysich wykazały jednak, że w przebiegu choroby Alzheimera proces ten zanika, co prowadzi do upośledzenia pamięci.
U ludzi kwestia ta była przedmiotem wielu dyskusji ze względu na trudności techniczne w badaniu tkanki mózgowej. Dopiero nowoczesne metody, takie jak sekwencjonowanie RNA, pozwoliły potwierdzić obecność niedojrzałych neuronów w hipokampie dorosłych osób.
Badania nad neurogenezą a choroba Alzheimera
Naukowcy z Uniwersytetu Illinois w Chicago, pod kierownictwem Orly Lazarov, wykorzystali przełomowe techniki biologii molekularnej do zbadania hipokampów osób zmarłych. Analiza objęła:
- Sekwencjonowanie RNA w każdym jądrze komórkowym (identyfikacja aktywnych genów).
- Mapowanie regionów DNA o strukturze „otwartej” (dostępnej dla aktywacji genów, co wynika z modyfikacji epigenetycznych).
Skala i grupy badawcze
Przeanalizowano niemal 356 000 jąder komórkowych pochodzących od zróżnicowanych grup pacjentów:
- młodych dorosłych,
- osób starszych z prawidłową pamięcią,
- osób z wczesnymi zmianami neurodegeneracyjnymi,
- pacjentów z chorobą Alzheimera,
- tzw. „Super Agers” – osób powyżej 80. roku życia o pamięci 50-latków.
Jak powstają neurony w dorosłym hipokampie?
Badanie z 25 lutego 2026 r. potwierdza, że neurogeneza zachodzi w hipokampie przez całe życie. Proces ten przebiega etapami: od neuronalnych komórek macierzystych, przez prekursory zwane neuroblastami, aż po niedojrzałe neurony, które integrują się z obwodami pamięci.
U pacjentów z chorobą Alzheimera odnotowano gwałtowny spadek liczby neuroblastów. Co ciekawe, zmiany te są silniej powiązane z dostępnością regionów DNA (epigenetyką) niż z samą ekspresją genów mierzoną przez mRNA.
„Super Agers” – fenomen odporności poznawczej
Najbardziej spektakularne wyniki dotyczyły grupy „Super Agers”. Ci osiemdziesięciolatkowie posiadali średnio dwa razy więcej niedojrzałych neuronów niż ich rówieśnicy o typowych zdolnościach poznawczych.
Niedojrzałe neurony u tych osób charakteryzują się specyficzną „sygnaturą odporności” – ich szlaki biologiczne pozostają tak samo aktywne, jak u osób młodych. Potwierdza to hipotezę postawioną w badaniach na szczurach już w 2003 roku: osobniki najszybciej uczące się to te, które produkują najwięcej nowych neuronów.
Podsumowanie
Publikacja pt. Human hippocampal neurogenesis in adulthood, ageing and Alzheimer’s disease udowadnia, że neurogeneza jest kluczowym elementem naszej trajektorii poznawczej. Produkcja nowych neuronów może być fundamentem ochrony mózgu przed demencją i starzeniem.
Słowniczek: Zakręt zębaty (łac. gyrus dentatus) – część formacji hipokampa, jeden z niewielu obszarów mózgu, gdzie neurogeneza zachodzi przez całe życie. Odpowiada za uczenie się, pamięć i regulację lęku.
Opracowano na podstawie: Human hippocampal neurogenesis in adulthood, ageing and Alzheimer’s disease (Nature, 25.02.2026)
Przeczytaj także: Jak zróżnicowanie intensywności i częstotliwości aktywności fizycznej wpływa na nasze zdrowie?
